Hız sınırları: araç ve yol türüne göre azami hız tablosu

Karayollarında uyulacak azami hızlar, aracın cinsine ve yolun türüne göre Karayolları Trafik Yönetmeliği'nde belirlenmiştir. Aşağıdaki değerler aksine bir trafik işareti yoksa geçerlidir; yolda daha düşük veya daha yüksek bir hız levhası varsa levhaya uyulur. Ehliyet sınavında bu tablodan sık soru çıkar.

Azami hız tablosu (km/saat)

Kaynak: Karayolları Trafik Yönetmeliği, 100. madde. Tehlikeli madde taşıyan araçlar için değerler, belgelerinde aksine hüküm yoksa geçerlidir.

Tabloyu kullanırken bilinmesi gerekenler

• Levha her zaman önce gelir. Tablodaki değerler "aksine bir işaret yoksa" uygulanır. Bazı yol kesimlerinde levhayla farklı bir azami hız belirlenebilir.
• Asgari hız: Zorunlu durumlar dışında şehirler arası karayollarında en az 15, otoyollarda en az 40 km/saat hızla gidilir. Otoyolda çok yavaş gitmek de tehlikelidir.
• Römork: Römorklu veya yarı römorklu araçların azami hızı, aynı cins römorksuz araçtan saatte 10 km daha düşüktür.
• Çekilen araç: Servis freni bozuk bir aracı çeken araç saatte 15 km'nin üzerinde gidemez.
• Hız sınırlayıcı: Otobüs ve minibüslerde (M2, M3) hız sınırlayıcı 110, kamyon ve çekicilerde (N2, N3) 99 km/saate ayarlanır.
• Azami hız, güvenli hız demek değildir. Yağmur, sis, kar, gece ve yoğun trafikte hız, tablodaki sınırın da altına indirilmelidir. Ayrıntılar için yol ve hava koşulları konusuna bakın.

Hız ve takip mesafesi

Hız arttıkça hem durma mesafesi hem de bırakılması gereken takip mesafesi uzar. Takip mesafesi, metre cinsinden en az hızın yarısı kadar olmalıdır: 90 km/saatte en az 45 metre. Nasıl hesaplandığını takip ve durma mesafesi konusunda anlattık.

Sınavda nasıl sorulur?

• "Yerleşim yeri içindeki kara yollarında motorlu bisikletler için azami hız kaçtır?" Cevap: 30.
• "Römork takmış bir otomobilin azami hız sınırı, römorksuz hâline göre nasıldır?" Cevap: saatte 10 km daha düşüktür.
• "Yerleşim yeri dışındaki çift yönlü yollarda otomobilin azami hızı kaçtır?" Cevap: 90.
• İpucu: Yerleşim yeri içinde motorlu araçların neredeyse hepsi için sınır 50'dir; istisnalar motorlu bisiklet ve tehlikeli madde taşıyan araçlar (30) ile traktör, iş makinesi ve çeken araçtır (20).

Hız sınırını aşmanın sonucu

Hız sınırını aşan sürücüye idari para cezası uygulanır ve ceza puanı verilir; tekrarlayan ihlallerde sürücü belgesi geri alınabilir. Ceza tutarları ve uygulama kademeleri mevzuat değişiklikleriyle güncellendiği için burada rakam vermiyoruz; güncel bilgiyi trafik cezaları ve ehliyet geri alma sayfamızda ve resmî kaynaklarda bulabilirsiniz.

Hız sınırı türleri

Trafikte "hız sınırı" denince akla genellikle tek bir sayı gelir, ama aslında birbirini tamamlayan dört ayrı kural vardır. Sınavda da trafikte de bu kuralları birlikte düşünmek gerekir.

• Araç cinsine göre azami hız: Yukarıdaki tabloda gösterilen, aksine bir işaret yoksa uygulanan genel sınırlardır. Aynı yolda otomobil ile kamyonun azami hızı farklıdır.
• Levhayla belirlenen hız: Yolun özelliğine göre levhayla daha düşük ya da daha yüksek bir azami hız belirlenebilir. Levha, tablodaki genel değerden önce gelir.
• Asgari hız: Zorunlu durumlar dışında şehirler arası karayollarında en az 15, otoyollarda en az 40 km/saat hızla gidilir. Gereksiz yere çok yavaş gitmek de trafik akışını bozar ve tehlike yaratır.
• Koşullara uygun hız: Sürücü, levha ne gösterirse göstersin hızını yolun, havanın, görüşün ve trafiğin durumuna göre ayarlamak zorundadır. Sisli bir otoyolda 120 km/saat ile gitmek, sınırın altında olsa da kurala aykırı ve tehlikelidir.

Yerleşim yeri nerede başlar, nerede biter?

Hız tablosundaki "yerleşim yeri içi" sütunu, otomobil için 50 km/saatlik sınırın geçerli olduğu alanı ifade eder. Yerleşim yerinin başladığı yer, üzerinde yerleşim yerinin adı yazan giriş levhasıyla; bittiği yer ise yerleşim yeri adının üzeri çizili çıkış levhasıyla gösterilir. Bu iki levha arasında, aksine bir hız levhası yoksa yerleşim yeri hız sınırları uygulanır. Şehir içinde geniş ve bölünmüş caddeler olsa bile, levhayla farklı bir sınır belirlenmemişse 50 km/saat sınırı geçerlidir. Sınavda "yerleşim yeri levhasını gören sürücü ne yapmalıdır?" türünden sorular bu kuralı ölçer.

Hız arttıkça neden tehlike katlanır?

Bir aracın durması iki aşamada gerçekleşir. Önce sürücü tehlikeyi görür ve frene basmaya karar verir; bu sürede araç hiç yavaşlamadan yol alır ve bu mesafeye intikal (reaksiyon) mesafesi denir. Sonra frenler devreye girer ve araç durana kadar fren mesafesi kadar yol alır. İkisinin toplamı durma mesafesidir.

• İntikal mesafesi hızla doğru orantılı artar. Sürücünün tepki süresini yaklaşık bir saniye kabul edersek, 50 km/saatte araç bu sürede yaklaşık 14 metre, 90 km/saatte yaklaşık 25 metre yol alır.
• Fren mesafesi hızın karesiyle artar. Hız iki katına çıktığında fren mesafesi yaklaşık dört katına çıkar. Bu yüzden 60'tan 90 km/saate çıkmak "biraz daha hızlı" değil, durmak için çok daha uzun bir mesafeye ihtiyaç duymak demektir.
• Islak, karlı ve buzlu yolda fren mesafesi belirgin şekilde uzar. Lastiklerin aşınmış olması da aynı etkiyi yapar.

Bu fizik, hız sınırlarının ve takip mesafesi kuralının neden var olduğunu açıklar. Ehliyet sınavında "hızı artan aracın fren mesafesi nasıl değişir?" türünden sorular bu bilgiyi ölçer.

Takip mesafesini yolda nasıl ölçersiniz?

Kurala göre takip mesafesi, metre cinsinden en az hızın yarısı kadardır; örneğin 90 km/saatte en az 45 metre. Yolda metre ölçmek zor olduğu için pratik bir yöntem kullanabilirsiniz: öndeki araç bir direk, levha ya da köprü gibi sabit bir noktayı geçtiğinde saymaya başlayın. Sizin aracınız aynı noktaya gelmeden önce en az iki saniye geçmiş olmalıdır. Yağmurda, gece veya ağır taşıtların arkasında bu süreyi uzatın. Otoyollarda da takip mesafesini gösteren işaretler ve zemin çizgileri bulunabilir; bu işaretlere dikkat edin.

Hava ve yol koşullarına göre hız

Hız tablosunu kolay hatırlamanın yolu

Tabloyu satır satır ezberlemek yerine sütunların mantığını öğrenin. Yol "iyileştikçe" hız artar: yerleşim yeri içi en düşük, şehirler arası çift yönlü yol biraz daha yüksek, bölünmüş yol daha yüksek, otoyol en yüksek sınırlara sahiptir. Araç "ağırlaştıkça" ya da "tehlikesi arttıkça" hız düşer: otomobil en yüksek değerlere, kamyon ve otobüs daha düşük değerlere, tehlikeli madde taşıyan araçlar ise çok daha düşük değerlere sahiptir.

Ezberlemeniz gereken en önemli satır otomobildir: 50 – 90 – 110 – 120. Diğer araçları bu satırla karşılaştırarak öğrenin: minibüs ve otobüs 50 – 80 – 90 – 100, kamyon ve çekici 50 – 80 – 85 – 90, tehlikeli madde taşıyan araçlar 30 – 50 – 50 – 60. Otomobil, minibüs, otobüs, kamyon ve motosiklet satırlarının hepsinde yerleşim yeri içi sınırının 50 olduğunu fark etmek de işinizi kolaylaştırır; bu değer tehlikeli madde taşıyan araçlarda ve motorlu bisikletlerde 30, traktörde 20 km/saattir.

Örnek sorular

Bu tarzda daha fazla soruyu açıklamalarıyla açıklamalı ehliyet sorularında çözebilirsiniz.

Tablodaki araç türleri ne anlama gelir?

Hız tablosunda yer alan bazı araç adları, günlük dilde kullandığımız adlardan farklıdır. Sınavda doğru satırı bulabilmek için bu araç türlerini tanımak gerekir.

• Otomobil: Sürücüsü dahil en fazla dokuz oturma yeri olan, insan taşımak için yapılmış motorlu taşıttır.
• Minibüs: Sürücüsü dahil 10 ile 17 arasında oturma yeri olan yolcu taşıtıdır.
• Otobüs: Sürücüsü dahil 17'den fazla oturma yeri olan yolcu taşıtıdır.
• Kamyonet ve panelvan: Yük taşımak için yapılmış hafif ticari araçlardır; panelvan, arka bölümü kapalı ve yanlarında cam bulunan yük ve yolcu taşımaya uygun araçtır. Tabloda bu iki aracın sınırlarının farklı olduğuna dikkat edin.
• Kamyon ve çekici: Ağır yük taşıtlarıdır. Çekici, yarı römork çekmek için yapılmış motorlu araçtır.
• Motosiklet (L3): İki tekerlekli motosikletlerdir.
• Motosiklet (L4, L5, L7): Yan sepetli motosikletler, üç tekerlekli motorlu araçlar ve dört tekerlekli hafif motorlu araçlardır. Bu araçların sınırları iki tekerlekli motosikletten daha düşüktür.
• Motorlu bisiklet: Silindir hacmi ve hızı sınırlı, genellikle "moped" olarak bilinen araçlardır. Otoyola giremezler.

Ehliyet sınıflarının hangi araçları kapsadığını ehliyet sınıfları ve yaş şartları sayfamızda, motosiklet sınıflarını ise motor ehliyeti sayfamızda anlattık.

Hız nasıl tespit edilir ve aşım kademeleri

Hız ihlalleri; trafik ekiplerinin radar cihazlarıyla, yollardaki elektronik denetleme sistemleriyle ve iki nokta arasındaki ortalama hızı ölçen sistemlerle tespit edilir. Ortalama hız ölçümünde aracın belirli bir yol kesimine giriş ve çıkış zamanları kaydedilir; aradaki mesafe bu sürede kat edildiğine göre ortalama hız hesaplanır. Bu nedenle yalnızca kameraların önünde yavaşlamak ihlali önlemez.

Kanunda hız sınırının aşılması, aşım oranına göre kademelendirilir: azami hız sınırının yüzde 10'undan yüzde 30'una kadar, yüzde 30'undan yüzde 50'sine kadar ve yüzde 50'sinden fazla aşılması farklı cezalara bağlanır. Aşım oranı arttıkça ceza da artar. Güncel ceza tutarlarını ve puanları hız cezası sayfamızda tuttuk.

Otoyolda hız ve şerit kullanımı

• Otoyolda en sağ şerit, yavaş giden araçlar içindir; diğer şeritler daha hızlı gidenler ve geçiş yapanlar içindir. Geçiş soldan yapılır.
• Otoyola katılırken hızlanma şeridini kullanarak otoyol trafiğinin hızına ulaşın ve ana yoldaki araçlara yol verin.
• Otoyolda geri gitmek, ters yöne dönmek ve orta refüjden geçmek yasaktır.
• Emniyet şeridi yalnızca zorunlu durumlarda durmak içindir; seyir veya geçiş için kullanılmaz.
• Otoyola motorlu bisiklet, bisiklet, traktör ve yayaların girmesi yasaktır.

Eğimde ve virajda hız

Uzun ve dik inişlerde araç hızlanma eğilimindedir. Bu tür yollarda sürekli frene basmak frenlerin ısınmasına ve etkisinin azalmasına yol açabilir. Doğru yöntem, inişe girmeden önce hızı düşürüp düşük viteste inmek ve motor freninden yararlanmaktır. Virajlarda ise hız virajdan önce azaltılmalıdır; viraj içinde sert fren yapmak aracın savrulmasına neden olabilir. Virajı görüş mesafesine göre güvenle alabileceğiniz hızla girin ve viraj çıkışında yavaşça hızlanın. Tehlikeli viraj ve tehlikeli eğim levhaları bu durumlar için önceden uyarı verir.

Hız, yakıt tüketimi ve çevre

Yüksek hız yalnızca güvenliği değil yakıt tüketimini de olumsuz etkiler. Hız arttıkça aracın karşılaştığı hava direnci hızla artar ve motor bu direnci yenmek için daha fazla yakıt harcar. Ani hızlanma ve sert frenler de tüketimi artırır. Sabit ve makul bir hızla, trafiği önceden okuyarak sürmek hem yakıttan tasarruf sağlar hem de egzoz emisyonunu ve gürültüyü azaltır. Ehliyet sınavının trafik ve çevre bilgisi dersinde bu konu "ekonomik ve çevreye duyarlı sürüş" başlığıyla sorulabilir.

Hız algısı ve yorgunluk

İnsanın hız algısı her zaman güvenilir değildir. Uzun süre otoyolda yüksek hızla giden bir sürücü, otoyoldan çıkıp daha düşük hız sınırı olan bir yola girdiğinde, gerçekte hâlâ hızlı gittiği hâlde kendini yavaş gidiyormuş gibi hisseder. Bu yüzden yol türü değiştiğinde hissinize değil, hız göstergesine bakın. Geniş, düz ve boş yollarda da hız olduğundan düşük algılanır; dar ve ağaçlıklı yollarda ise tersi olur.

Yorgunluk, tepki süresini uzatır ve intikal mesafesini artırır. Yorgun bir sürücü, aynı hızda dinç bir sürücüye göre çok daha uzun mesafede durabilir. Uzun yolculuklarda düzenli mola vermek, yorgunluk belirtileri (esneme, göz kapaklarının ağırlaşması, şeritten çıkma) başladığında güvenli bir yerde durup dinlenmek gerekir.

Hız sabitleyici ve hız sınırlayıcı kullanımı

Birçok araçta bulunan hız sabitleyici (cruise control), uzun yolculuklarda sabit hızla gitmeyi kolaylaştırır ve hız sınırını aşmayı önlemeye yardımcı olur. Ancak yağışlı, karlı veya buzlu yollarda, yoğun trafikte ve virajlı yollarda kullanılması önerilmez; çünkü bu koşullarda sürücünün hızı sürekli ayarlaması gerekir. Hız sabitleyici kullanırken de dikkat ve takip mesafesi sürücünün sorumluluğundadır. Ağır ticari araçlarda zorunlu olan hız sınırlayıcı ise aracın belirli bir hızın üzerine çıkmasını teknik olarak engeller.

Sınavda hız sorularındaki tuzaklar

• Araç türünü yanlış okumak: Soru otomobil değil kamyonet, otobüs değil minibüs soruyor olabilir. Önce satırı, sonra sütunu belirleyin.
• Yol türünü karıştırmak: "Şehirler arası çift yönlü yol" ile "bölünmüş yol" farklı sütunlardır.
• Römork ayrıntısını kaçırmak: Soruda römork geçiyorsa tablodaki değerden 10 km/saat düşün.
• Levhayı unutmak: Soruda bir hız levhası varsa tablodaki değer değil, levhadaki değer geçerlidir.
• Asgari hızı karıştırmak: Otoyolda 40, şehirler arası karayolunda 15 km/saattir.

Daha fazla örnek soru

Hız sınırlarını kim belirler?

Araç cinslerine göre genel hız sınırları Karayolları Trafik Yönetmeliği ile belirlenir; bu sayfadaki tablo bu yönetmeliğe dayanır. Yolun özelliklerine göre farklı bir sınır gerekiyorsa yol idareleri bunu trafik işaretleriyle gösterir. Bu nedenle aynı yol türünde bile farklı yerlerde farklı hız levhalarıyla karşılaşabilirsiniz. Sürücü için kural basittir: levha varsa levhaya, levha yoksa tablodaki genel sınıra, her durumda da yolun ve havanın koşullarına uygun hıza uyulur.

Hız sınırına uymak size ne kazandırır?

Hız sınırına uymak çoğu zaman "yavaş gitmek" olarak algılanır, ama gerçek hayatta kaybettiren genellikle hızdır. Şehir içinde birkaç kilometrelik bir yolda 50 yerine 70 km/saatle gitmek, ışıklar ve kavşaklar nedeniyle çoğu zaman yalnızca birkaç dakika kazandırır; buna karşılık durma mesafesini belirgin şekilde uzatır. Hız sınırına uyan sürücü ani durumlarda durabileceği mesafeye sahiptir, daha az yakıt harcar, aracının fren ve lastiklerini daha az yıpratır ve ceza riski taşımaz. Kaza durumunda hız, kusur değerlendirmesinde de dikkate alınan bir etkendir. Kısacası hız sınırı, sürücünün aleyhine değil lehine olan bir kuraldır.

Ehliyet adayları için özet şudur: tabloyu otomobil satırından başlayarak öğrenin, levhanın tablodan önce geldiğini unutmayın, takip mesafesini hızın yarısı kadar metre olarak hesaplayın ve her koşulda hızınızı yolun ve havanın durumuna göre ayarlayın. Bu dört kural, sınavdaki hız sorularının neredeyse tamamını çözmenize yeter.

Hız konusunda sınav öncesi kontrol listesi

• Otomobilin dört yol türündeki sınırlarını (50 – 90 – 110 – 120) ezbere biliyorum.
• Minibüs ve otobüs, kamyon ve çekici ile tehlikeli madde taşıyan araçların satırlarını otomobil satırıyla karşılaştırarak söyleyebiliyorum.
• Römorklu araçlarda sınırın 10 km/saat düştüğünü biliyorum.
• Asgari hızları (otoyolda 40, şehirler arası yolda 15) karıştırmıyorum.
• Takip mesafesini hızın yarısı kadar metre olarak hesaplayabiliyorum.
• Levhanın tablodaki genel sınırdan önce geldiğini ve hızın her zaman koşullara uygun olması gerektiğini biliyorum.

Sık sorulan sorular

Yerleşim yeri içinde otomobilin azami hızı kaçtır?

Aksine bir işaret yoksa yerleşim yeri içinde otomobiller için azami hız saatte 50 kilometredir. Levhayla daha düşük ya da daha yüksek bir sınır belirlenmişse levhaya uyulur.

Motorlu bisikletin azami hızı kaçtır?

Motorlu bisikletler yerleşim yeri içinde saatte en fazla 30, şehirler arası çift yönlü ve bölünmüş yollarda 45 kilometre hızla gidebilir. Motorlu bisikletler otoyola giremez.

Otoyolda otomobilin azami hızı kaçtır?

Aksine bir işaret yoksa otoyollarda otomobiller için azami hız saatte 120 kilometredir. Bazı otoyol kesimlerinde levhayla farklı bir sınır uygulanabilir; levhada yazan hız geçerlidir.

Otoyolda en düşük hız kaçtır?

Zorunlu durumlar dışında otoyollarda asgari hız saatte 40, şehirler arası karayollarında 15 kilometredir.

Römork takılan aracın hız sınırı nasıl değişir?

Römorklu veya yarı römorklu araçların azami hızı, aynı cins römorksuz aracın hızından saatte 10 kilometre daha düşüktür.

Tehlikeli madde taşıyan araçların azami hızı kaçtır?

Belgelerinde aksine bir hüküm yoksa yerleşim yeri içinde 30, şehirler arası çift yönlü ve bölünmüş yollarda 50, otoyollarda 60 km/saattir. Boş giden tehlikeli madde araçları kendi sınıflarının hızıyla gidebilir.

Yerleşim yeri levhası ne anlama gelir?

Üzerinde yerleşim yerinin adı yazan levha yerleşim yerinin başladığını, adın üzeri çizili levha ise bittiğini gösterir. Bu iki levha arasında aksine bir işaret yoksa yerleşim yeri hız sınırları uygulanır.

Hız iki katına çıkınca fren mesafesi ne olur?

Fren mesafesi hızın karesiyle arttığı için hız iki katına çıktığında fren mesafesi yaklaşık dört katına çıkar. Islak ve kaygan yolda bu mesafe daha da uzar.

Takip mesafesi nasıl hesaplanır?

Takip mesafesi metre cinsinden en az hızın yarısı kadardır; örneğin 90 km/saatte en az 45 metre. Pratikte öndeki aracın geçtiği sabit bir noktaya en az iki saniye sonra ulaşmak iyi bir ölçüdür.

Levhada yazan hız ile tablodaki hız farklıysa hangisine uyulur?

Levhaya uyulur. Tablodaki değerler aksine bir işaret yoksa uygulanan genel sınırlardır.

Sisli havada hız sınırına uymak yeterli mi?

Hayır. Sürücü hızını görüş mesafesine ve yol koşullarına göre ayarlamak zorundadır; sınırın altında olsa bile koşullara uygun olmayan hız tehlikelidir.

Ortalama hız ölçümü nasıl yapılır?

Aracın belirli bir yol kesimine giriş ve çıkış zamanları kaydedilir ve aradaki mesafeye göre ortalama hız hesaplanır. Bu nedenle yalnızca kamera önünde yavaşlamak ihlali önlemez.

Otoyolda hangi şerit kullanılmalı?

Otoyolda yavaş giden araçlar en sağ şeridi kullanır; geçişler soldan yapılır. Emniyet şeridi yalnızca zorunlu durumlarda durmak içindir.

Uzun inişlerde nasıl yavaşlanır?

İnişe girmeden önce hız azaltılır ve düşük vitese geçilerek motor freninden yararlanılır. Sürekli fren kullanmak frenlerin ısınmasına ve etkisinin azalmasına yol açabilir.

Otoyoldan çıkınca neden kendimi yavaş gidiyormuş gibi hissederim?

Uzun süre yüksek hızda giden sürücünün hız algısı bu hıza alışır. Daha düşük sınırlı bir yola girildiğinde hissinize değil, hız göstergesine bakmanız gerekir.

Hız sabitleyici her havada kullanılabilir mi?

Yağışlı, karlı veya buzlu yollarda, yoğun trafikte ve virajlı yollarda hız sabitleyici kullanılması önerilmez; bu koşullarda hızın sürekli ayarlanması gerekir.

Hız sınırına uymak yolculuk süresini çok uzatır mı?

Şehir içinde ışıklar ve kavşaklar nedeniyle hız sınırını aşmak çoğu zaman yalnızca birkaç dakika kazandırır. Buna karşılık durma mesafesi uzar, yakıt tüketimi ve ceza riski artar.

İlgili sayfalar

• Temel trafik kuralları
• Otoyol kuralları
• Trafik ve çevre bilgisi soruları
• Ücretsiz deneme sınavı