Motor ve Araç Tekniği Ehliyet Sınav Soruları 10
25 soru · Her cevaptan sonra doğru şık ve açıklama gösterilir.
Bu testteki 25 soru yalnızca Motor ve Araç Tekniği dersinden; öne çıkan konular: egzoz manifoldu, akü sökme, yakıt deposu, emme manifoldu ve marş motoru. Her cevaptan sonra doğru şık ve açıklama gösterilir. Bitirince Motor ve Araç Tekniği 11 ile devam edin; tüm motor ve araç tekniği testleri.
Kontak anahtarı çevrildiğinde akü enerjisiyle çalışan marş motoru, dişlisini krank miline bağlı volan dişlisine geçirerek onu döndürür.
Volan dönünce krank mili ve pistonlar hareket eder; motor kendi çevrimini başlatabilecek hıza ulaşınca marş dişlisi volandan ayrılır.
Akılda kalsın: Marş motoru volanı döndürür.
Yakıt sistemi; yakıt deposu, yakıt pompası, yakıt filtresi, enjektörler (eski araçlarda karbüratör) ve havayı temizleyen hava filtresi gibi parçalardan oluşur. Görevi, yakıtı depodan alıp uygun oranda hava ile karıştırarak silindirlere ulaştırmaktır.
Endüksiyon bobini ise akünün düşük gerilimini bujide kıvılcım oluşturacak yüksek gerilime dönüştürür. Bu nedenle ateşleme sisteminin parçasıdır, yakıt sisteminin değil.
Akılda kalsın: Bobin ateşler, pompa besler.
Buji kabloları, ateşleme bobininden gelen yüksek gerilimi bujilere taşır. Kablolar eskiyip yalıtımı bozulduğunda kıvılcım zayıflar, karışım tam yanmaz ve yanmayan yakıt boşa gider. Eskimiş buji kablolarını değiştirmek yanmayı düzelterek yakıt tasarrufu sağlar.
Diğer seçenekler ya tüketimi artırır ya da güvenliği tehlikeye atar. Özellikle yokuş aşağı vitesi boşa almak ve kontağı kapatmak asla yapılmamalıdır; yokuş inişlerinde uygun viteste kalınarak motor freninden yararlanılır.
Akılda kalsın: İyi ateşleme, az yakıt.
Soğutma sistemi, yanma sonucunda oluşan fazla ısıyı motordan uzaklaştırarak motorun çalışma sıcaklığında kalmasını sağlar.
Motor çok soğuk çalışırsa yakıt tam yanmaz ve aşınma artar; çok sıcak çalışırsa parçalar genleşir, yağ incelir ve motor hasar görebilir. Soğutma sistemi bu iki uç arasında dengeyi korur.
Akılda kalsın: Ne çok soğuk ne çok sıcak: motor dengede.
Araçlarda aküsün eksi kutbu gövdeye (şasiye) bağlıdır. Sökme işlemine eksi (-) kutup kablosundan başlanırsa devre baştan kesilir; artı kutup sökülürken anahtar gövdeye değse bile kısa devre oluşmaz.
Akü takılırken ise sıra tersine çevrilir: önce artı, sonra eksi kutup bağlanır. Bu kural otomobil ve motosiklet için aynıdır.
Akılda kalsın: Eksi ilk çıkar, son takılır.
Egzoz manifoldu, silindirlerden çıkan yanmış gazları toplayarak egzoz borusuna, oradan da katalitik konvertör ve susturucu üzerinden dışarı iletir.
Emme manifoldu ise motora giren havayı veya yakıt-hava karışımını silindirlere dağıtır. İkisi birbirinin tersi yönde çalışır.
Akılda kalsın: Yanmış gaz manifolddan çıkar.
Yakıt sisteminin ilk parçası yakıt deposudur. Depo, aracın belirli bir mesafe gidebileceği kadar yakıtı güvenli biçimde araç üzerinde saklar.
Depodaki yakıt, yakıt pompasıyla filtreden geçirilerek motora gönderilir. Depodaki yakıt miktarı gösterge panelindeki yakıt göstergesiyle sürücüye bildirilir.
Akılda kalsın: Depo boşalmadan doldurun.
Motorlar soğutma şekline göre ikiye ayrılır: su soğutmalı motorlarda silindirlerin çevresinde dolaşan soğutma suyu ısıyı alır ve radyatörde soğutulur. Hava soğutmalı motorlarda ise silindir ve kapak üzerindeki kanatçıklar sayesinde ısı doğrudan havaya verilir.
Otomobillerin büyük çoğunluğu su soğutmalıdır; bazı motosikletler ve küçük motorlar hava soğutmalıdır.
Akılda kalsın: Kanatçık varsa hava soğutmalıdır.
Hidrolik fren sisteminde pedala uygulanan kuvvet, fren hidroliği aracılığıyla tekerleklerdeki silindirlere iletilir. Devrede hidrolik sızıntısı olursa basınç oluşmaz ya da düşer; pedal boşa gider ve frenler tutmaz.
Sızıntı genellikle fren borularında, rakorlarda veya tekerlek silindirlerinde olur. Hidrolik seviyesinin azalması ve tekerlek çevresinde ıslaklık bu arızanın tipik işaretleridir.
Akılda kalsın: Hidrolik yoksa fren yok.
Marş motoru, motoru döndürebilmek için aküden çok yüksek akım çeker. Uzun süre ve sık aralıklarla marş yapılırsa akü kısa sürede boşalır.
Ayrıca marş motorunun kendisi de aşırı ısınarak zarar görebilir. Bu nedenle marş kısa sürelerle yapılmalı, motor çalışmazsa denemeler arasında bekleyip arızanın nedeni araştırılmalıdır.
Akılda kalsın: Kısa marş, arada mola.
Dizel motorlarda yakıt, sıkıştırılarak ısınan havanın içine püskürtüldüğünde kendiliğinden tutuşur. Soğuk havada motor bloğu ve hava soğuk olduğu için bu tutuşma zorlaşır. Isıtma (kızdırma) bujileri, çalıştırmadan önce yanma odasını ısıtarak motorun kolayca çalışmasını sağlar.
Bu nedenle soğukta dizel bir aracı çalıştırırken kontak açıldıktan sonra gösterge panelindeki kızdırma (spiral şeklindeki) ikaz ışığının sönmesi beklenir, ardından marş yapılır.
Akılda kalsın: Spiral söndü, marşa bas.
Araçlarda akünün eksi kutbu araç gövdesine (şasiye) bağlıdır. Bu nedenle akü sökülürken önce eksi (-) kutup kablosu ayrılır. Böylece devre kesilir ve artı kutupta çalışırken anahtar gövdeye değse bile kısa devre oluşmaz.
Akü takılırken sıra tersine döner: önce artı (+), sonra eksi (-) kablo bağlanır. Bu sıra hem kıvılcım ve yanık riskini hem de elektrik donanımının zarar görme ihtimalini azaltır.
Akılda kalsın: Söker eksi, takar artı.
Rodaj, yeni ya da revizyon görmüş bir motorun hareketli parçalarının birbirine alışması için geçen dönemdir. Bu dönemde motor aşırı zorlanmamalı; tam gazdan, ani hızlanmalardan ve uzun süre aynı vitesle sabit devirde gitmekten kaçınılmalıdır.
Değişken devirlerde sürüş, parçaların farklı yükler altında düzgün oturmasını sağlar. Rodaj süresi ve kuralları için aracın kullanım kılavuzu esas alınır.
Akılda kalsın: Rodajda motoru zorlama, devri değiştir.
Araçtaki elektrik enerjisinin kaynağı aküdür. Kısa devreden kaynaklanan bir yangında elektrik akışını kesmenin en etkili yolu, kontağı kapatıp akünün kutup başındaki kabloyu sökmektir. Uygulamada önce eksi (−) kutup kablosu sökülür; böylece sökme sırasında yeni bir kıvılcım oluşma riski azalır.
Elektrik kesildikten sonra varsa araçtaki yangın söndürücü kullanılır; yangın büyüyorsa araçtan uzaklaşılır ve 112 aranır. Elektrik yangınlarına su ile müdahale edilmez.
Akılda kalsın: Kısa devre varsa aküyü ayır.
Yağlama sisteminde yağ pompası, karterdeki yağı motorun hareketli parçalarına basar. Bu yağ, yol üzerindeki yağ filtresinden geçirilerek metal tozu, kurum ve diğer yabancı maddelerden arındırılır.
Temiz yağ, parçalar arasındaki sürtünmeyi ve aşınmayı azaltır. Yağ filtresi tıkanırsa yağlama zayıflar; bu nedenle filtre, genellikle yağ değişimiyle birlikte yenilenir.
Akılda kalsın: Her filtre kendi akışkanını süzer.
Üreticilerin belirttiği periyodik bakım aralıkları normal kullanım koşullarına göre hesaplanır. Bozuk, tozlu ya da çamurlu yollar, aşırı sıcak, soğuk veya yağışlı hava ve sürücünün kullanım alışkanlıkları parçaların daha hızlı yıpranmasına yol açar.
Bu nedenle ağır koşullarda kullanılan bir motosikletin yağ, filtre, zincir ve fren gibi bakımlarının belirtilen süreden daha erken yapılması gerekebilir.
Akılda kalsın: Yol, hava ve kullanım; üçü de bakımı öne çeker.
Aynı devreden beslenen iki lambadan yalnızca biri sönük yanıyorsa sorun o lambaya özeldir. Lamba duyu veya kablo bağlantısındaki oksitlenme, akım geçişine direnç oluşturur ve lamba sönük yanar.
Ortak parçalardaki (müşir, sigorta, akü) bir sorun ise her iki lambayı birden etkilerdi. Bu mantık, elektrik arızalarını bulmada kullanılan temel bir yaklaşımdır.
Akılda kalsın: Biri sönükse kendine bak, ikisi sönükse ortağa bak.
Dört zamanlı benzinli motorda zamanlar sırasıyla emme, sıkıştırma, ateşleme (iş) ve egzozdur. Emme zamanında piston aşağı inerken emme supabı açılır ve silindire yakıt-hava karışımı dolar.
Sıkıştırma zamanında bu karışım sıkıştırılır ve buji kıvılcımıyla ateşlenir. Dizel motorlarda ise emme zamanında yalnızca hava alınır; yakıt sıkıştırma sonunda püskürtülür.
Akılda kalsın: Benzinli: karışım + buji.
Soğuk motorda yakıt iyi buharlaşmadığı için normal karışımla çalıştırma zorlaşır. Jikle, karbüratöre giren havayı kısarak karışımı zenginleştirir (havayı azaltıp yakıtı artırır) ve ilk çalıştırmayı kolaylaştırır.
Motor ısındıktan sonra jikle kapatılmalıdır; açık unutulursa yakıt tüketimi artar, bujiler kirlenir ve egzozdan siyah duman çıkar.
Akılda kalsın: Jikle açık unutulmaz.
Motorda yanma tamamlandıktan sonra egzoz supabı açılır ve yanmış gazlar silindirden çıkar. Bu gazları silindirlerden toplayıp egzoz borusuna aktaran parça egzoz manifoldudur.
Emme manifoldu ve emme supabı motora giren karışımla, egzoz manifoldu ve egzoz supabı ise motordan çıkan gazlarla ilgilidir. Bu ayrımı akılda tutmak benzer şıkları karıştırmayı önler.
Akılda kalsın: Gaz çıkışı egzoz manifoldundan.
Balans, tekerleğin ağırlığının çevresine eşit dağılmasıdır. Balansı bozuk tekerlek döndükçe sarsıntı yapar ve özellikle belirli hızlarda direksiyonda veya araçta titreşim hissedilir.
Bu titreşim lastiğin yola düzgün basmasını engeller; sonuçta lastikler hızlı ve düzensiz aşınır. Ayrıca rot, rotil, amortisör ve rulmanlar gibi parçalar da gereğinden fazla yıpranır.
Akılda kalsın: Balans bozuksa lastik dengesiz yenir.
Benzinli motorlarda karışım kendiliğinden yanmaz; sıkıştırma zamanının sonunda dışarıdan bir ateşleme gerekir. Bu görevi silindir kapağına takılı olan buji üstlenir. Bujinin iki elektrodu arasında atlayan yüksek gerilimli elektrik kıvılcımı karışımı tutuşturur.
Bujiye giden yüksek gerilim ateşleme bobininde üretilir. Bujileri aşınmış ya da kirlenmiş bir motorda tekleme, zor çalışma, güç kaybı ve yakıt tüketiminde artış görülebilir.
Akılda kalsın: Benzinli ateşler bujiyle, dizel ateşler sıkıştırmayla.
Dizel motorlarda silindire önce yalnızca hava alınır ve piston bu havayı çok yüksek oranda sıkıştırır. Sıkıştırılan hava ısınır; bu sıcak havanın içine püskürtülen motorin havanın sıcaklığıyla kendiliğinden tutuşur.
Bu nedenle dizel motorlarda buji bulunmaz. Soğuk havalarda ilk çalıştırmayı kolaylaştırmak için ısıtma (kızdırma) bujileri kullanılır; ancak bunlar kıvılcım üretmez, yalnızca yanma odasını ön ısıtır.
Akılda kalsın: Dizel sıkıştırır, ısıtır, tutuşturur.
Yakıt sisteminin ilk parçası yakıt deposudur. Depo, aracın belirli bir mesafe gidebilmesi için gereken yakıtı güvenli şekilde taşır; genellikle aracın arka altında, çarpışmalara karşı korunaklı bir yerdedir.
Depodaki yakıt, yakıt pompası ile çekilir, filtreden geçirilir ve motora iletilir. Gösterge panelindeki yakıt göstergesi depodaki yakıt seviyesini bildirir.
Akılda kalsın: Depo yakıt, karter yağ taşır.
Fren balatası, frenleme sırasında disk ya da kampana yüzeyine sürtünür. Disk veya kampana yüzeyi eğrilmiş ya da düzgünlüğü bozulmuşsa balata bu yüzeye düzensiz temas eder ve titreşim fren pedalına iletilir.
Disk yüzeyinin bozulması genellikle aşırı ısınma sonrası ani soğuma veya aşınma nedeniyle olur. Bu belirti fark edildiğinde fren sistemi gecikmeden kontrol ettirilmelidir.
Akılda kalsın: Eğri disk, titreyen pedal.
Yanlışlarınız kaybolmasın. Ücretsiz hesap açarsanız çözdüğünüz sorular kaydedilir ve en çok zorlandığınız dersi panelinizde görürsünüz.
Ücretsiz hesap aç Premium nedir?Motor ve araç tekniği soruları e-Sınavda nasıl gelir?
e-Sınavda motor ve araç tekniği dersinden 9 soru gelir. Soru sayısı az görünse de adayların en çok puan kaybettiği derslerden biridir; çünkü sorular günlük hayatta pek karşılaşılmayan teknik kavramlar içerir. İyi haber şu ki motor soruları büyük ölçüde birbirini tekrar eder: Hangi gösterge ışığının ne anlama geldiği, hangi arızanın hangi belirtiyle ortaya çıktığı gibi.
En sık sorulan başlıklar
- Motor çalışma prensibi: Dört zamanlı motor, sıkıştırma, ateşleme; benzinli ve dizel motor farkı.
- Soğutma ve yağlama: Termostat, radyatör, hararet; yağ basıncı ikaz lambası ve yağ seviyesi kontrolü.
- Elektrik sistemi: Akü, şarj dinamosu (alternatör), marş motoru, akü takviyesinde kablo bağlama sırası.
- Fren ve direksiyon: ABS, fren hidroliği, balata ve kampana, rot ayarı ve balans.
- Lastikler: Diş derinliği, hava basıncı, düzensiz aşınmanın sebepleri.
- Gösterge paneli: İkaz ve uyarı lambalarının renkleri ve anlamları.
Nasıl çalışmalı?
Motor sorularını ezberlemek yerine "belirti → sebep" eşleştirmesi yaparak çalışın: Egzozdan mavi duman çıkması yağ yakmayı, beyaz duman su ya da antifriz yakmayı, siyah duman zengin karışımı gösterir. Gösterge ışıkları için gösterge ikaz ışıkları sayfası, konu anlatımı için motor ve araç tekniği dersleri işinizi kolaylaştırır.
Bu testler nasıl hazırlandı?
Motor ve Araç Tekniği testlerindeki sorular yalnızca bu dersten seçilir ve her soru yalnızca bir testte yer alır; böylece testleri sırayla çözdüğünüzde dersin tüm soru havuzunu tekrar etmiş olursunuz. Her soruda doğru cevabın yanında neden doğru olduğunu anlatan açıklama bulunur. Tüm dersleri karışık ve gerçek e-Sınav formatında (50 soru, 45 dakika) denemek için ehliyet sınav soruları sayfasındaki genel testlere geçebilirsiniz.