Motor ve Araç Tekniği Ehliyet Sınav Soruları 7
25 soru · Her cevaptan sonra doğru şık ve açıklama gösterilir.
Bu testteki 25 soru yalnızca Motor ve Araç Tekniği dersinden; öne çıkan konular: rölanti, katalitik konvertör, radyatör, motor ayarı ve soğutma sistemi. Her cevaptan sonra doğru şık ve açıklama gösterilir. Bitirince Motor ve Araç Tekniği 8 ile devam edin; tüm motor ve araç tekniği testleri.
Motor, yanma sonucu çok yüksek ısı üretir. Soğutma sistemi bu ısının fazlasını uzaklaştırarak motoru verimli çalışma sıcaklığında tutar. Motor soğukken termostat kapalı kalarak motorun hızla ısınmasını da sağlar.
Soğutma sisteminin parçaları; radyatör, su pompası, termostat, fan, hortumlar ve genleşme kabıdır.
Akılda kalsın: Motorun termometresi soğutma sistemidir.
Araçtaki kalorifer, motor soğutma suyunun ısısını kabine aktarır. Kalorifer hortumları soğutma sistemine bağlıdır; bu hortumlarda çatlak, gevşek kelepçe ya da sızıntı varsa soğutma suyu eksilir.
Soğutma suyunun azalması hararete yol açar. Bu nedenle hortumlar ve kelepçeler düzenli olarak kontrol edilmelidir.
Akılda kalsın: Hortum çatlarsa değiştirilir.
Fren yapıldığında balata, diske (veya kampana yüzeyine) bastırılarak aracı yavaşlatır. Bu iki yüzey arasına toz, kum veya küçük parçacıklar sıkışırsa frenleme sırasında sürtünme ve cızırtı sesi duyulur.
Sıkışan parçacıklar disk yüzeyinde çizik ve düzensiz aşınmaya yol açabilir. Ses devam ederse fren sistemi kontrol ettirilmeli, balata kalınlığı da gözden geçirilmelidir.
Akılda kalsın: Ses yapan fren, bakım ister.
Akünün sağladığı 12 voltluk gerilim, bujide kıvılcım oluşturmak için yetersizdir. Endüksiyon (ateşleme) bobini, bu düşük gerilimi binlerce volta yükselterek bujiye gönderir.
Bobin arızalandığında ilgili silindirde kıvılcım oluşmaz; motor tekler, sarsıntılı çalışır veya hiç çalışmaz.
Akılda kalsın: Bobin güç verir, buji ateş eder.
Debriyaj, motor ile vites kutusu arasında yer alır. Debriyaj pedalı bırakıldığında motorun hareketi vites kutusuna iletilir; pedala basıldığında bu bağlantı kesilir.
Bu kesme sayesinde araç kalkışında, vites değiştirirken ve dururken motor stop etmeden güç aktarımı kontrollü şekilde sağlanır.
Akılda kalsın: Pedala basarsanız bağ kopar.
Motor çalışırken volan hızla döner. Bu sırada marş yapılırsa marş motorunun dişlisi dönen volan dişlisine kavramaya çalışır ve marş dişlisi ile volan dişlileri zarar görür.
Bu nedenle motor çalıştıktan sonra kontak anahtarı hemen bırakılmalı, motor çalışırken tekrar marş yapılmamalıdır. Modern araçların bir kısmında bunu engelleyen elektronik koruma bulunsa da alışkanlık olarak bu hatadan kaçınılmalıdır.
Akılda kalsın: Çalışana marş basılmaz.
Radyatör, motordan gelen sıcak soğutma sıvısının ince borulardan (peteklerden) geçerken hava ile soğutulduğu parçadır. Soğutmanın tam yapılabilmesi için sıvının peteklerin tamamını örtecek şekilde, peteklerin üzerinde olması gerekir. Seviye peteklerin altına düşerse peteklerin bir kısmı boş kalır, soğutma azalır ve motor aşırı ısınabilir.
Kontrol motor soğukken yapılmalıdır; sıcak motorda radyatör kapağı açılırsa basınçlı ve kaynar sıvı fışkırarak yanığa yol açabilir. Günümüz araçlarının çoğunda seviye, genleşme kabındaki MIN ve MAX işaretlerinden kontrol edilir.
Akılda kalsın: Petek suyun altında kalmalı.
Motor yağı hareketli parçalar arasında ince bir film oluşturarak sürtünmeyi azaltır ve ısının uzaklaştırılmasına yardım eder. Yağ seviyesi çok düşükse parçalar metal metale sürtünür, aşırı ısınır ve kısa sürede ağır hasar oluşur (yatak sarması, piston sıkışması).
Bu nedenle yağ seviyesi düzenli kontrol edilmeli, eksikse aynı özellikte yağla tamamlanmalıdır.
Akılda kalsın: Yağ çubuğuna düzenli bakın.
Rölanti, motorun gaza basılmadan çalıştığı en düşük devirdir. Rölanti devri gereğinden yüksek ayarlanırsa motor boşta çalışırken bile daha fazla yakıt yakar; sonuç olarak yakıt tüketimi artar.
Yüksek rölanti ayrıca motor freni etkisini azaltabilir ve vites geçişlerini zorlaştırabilir. Rölantinin çok düşük olması ise motorun titremesine ve stop etmesine neden olabilir.
Akılda kalsın: Rölanti yükselirse cüzdan ağlar.
Hava filtresi, motora giren havadaki toz ve kirleri tutar. Zamanla tıkanan filtre motorun yeterli hava almasını engeller; karışım zenginleşir, yakıt tam yanmaz ve yakıt tüketimi artar.
Bu nedenle hava filtresi üreticinin önerdiği kilometre aralıklarında temizlenmeli veya değiştirilmelidir. Tozlu yollarda kullanılan motosikletlerde bu aralık kısaltılmalıdır.
Akılda kalsın: Temiz filtre, az yakıt.
Egzoz sistemi; yanma odasında oluşan sıcak atık gazları dışarı atar (egzoz manifoldu ve boruları), gürültüyü azaltır (susturucu) ve zararlı gaz salımını azaltır (katalitik konvertör).
Egzoz sistemindeki delikler gürültüyü artırır, motor performansını düşürür ve egzoz gazının araç içine sızmasına yol açabilir.
Akılda kalsın: Egzoz üç işi birden yapar.
Rölanti, motorun araç dururken boşta çalıştığı devirdir. Rölanti devri üreticinin belirlediği değerden yüksekse motor boşta çalışırken bile gereğinden fazla yakıt yakar.
Trafikte beklerken, ışıklarda ve park hâlinde geçen süreler düşünüldüğünde yüksek rölanti önemli bir yakıt israfıdır.
Akılda kalsın: Rölanti doğru ayarda olmalı.
Marş motoru, çalışmak için aküden çok yüksek akım çeker. Akünün şarjı zayıfsa veya akü kutup başları oksitlenmiş/gevşekse marş motoruna yeterli akım ulaşmaz ve marş motoru yavaş döner.
Özellikle soğuk havalarda akünün kapasitesi düşer ve motor yağı koyulaştığı için marş motorunun işi zorlaşır; bu nedenle zayıf aküler en çok kışın sorun çıkarır.
Akılda kalsın: Marş nazlıysa akü yorgundur.
Benzinli motorlarda yakıt-hava karışımı sıkıştırıldıktan sonra kıvılcımla tutuşturulur. Bu kıvılcımı oluşturan parça bujidir ve buji ateşleme sisteminin elemanıdır.
Ateşleme sisteminde akü, kontak anahtarı, bobin ve bujiler birlikte çalışır. Bobin akünün düşük gerilimini yükseltir, buji ise bu yüksek gerilimle silindir içinde kıvılcım çakar.
Akılda kalsın: Benzinliyi buji yakar.
Akü elektroliti saf su ile sülfürik asitten oluşan bir karışımdır. Akü çalışırken ve şarj olurken eksilen kısım büyük ölçüde sudur; asit akünün içinde kalır. Bu nedenle seviye azaldığında aküye saf (damıtık) su eklenir.
Musluk suyu kullanılmaz; içindeki mineraller plakalara zarar verir ve akünün ömrünü kısaltır. Asit eklemek ise karışımın oranını bozar. Bakım gerektirmeyen kapalı akülere su eklenmez.
Akılda kalsın: Akü susar, saf su içer.
İçten yanmalı motorlarda yakıt-hava karışımı silindir içinde yakılır. Yanma sonucu ortaya çıkan ısı enerjisi, gazların genleşmesiyle pistonu iter.
Pistonun doğrusal hareketi biyel kolu aracılığıyla krank miline iletilir ve dönme hareketine, yani mekanik enerjiye dönüşür. Aracı hareket ettiren enerji budur.
Akılda kalsın: Yanma ısı verir, ısı pistonu iter.
Dizel motorlarda kontak açıldığında ısıtma bujileri yanma odasını ısıtır ve gösterge panelinde ısıtma bujisi ikaz ışığı yanar. Bu ışık söndüğünde ön ısıtma tamamlanmış demektir ve marşa basılabilir.
Işık sönmeden marşa basmak, özellikle soğuk havalarda motorun zor çalışmasına, aküye ve marş motoruna gereksiz yük binmesine neden olur.
Akılda kalsın: Önce ısıt, sonra çalıştır.
Kontak anahtarı, aküden gelen elektriğin ateşleme sistemine ve diğer elektrikli donanımlara ulaşmasını kontrol eden bir anahtardır. Yani görevi elektrik devresini açıp kapatmaktır.
Kontak açıldığında devre tamamlanır ve marş motoru çalıştırılabilir; kontak kapatıldığında ateşleme devresi kesilir ve motor durur.
Akılda kalsın: Kontak = elektriğe giriş kapısı.
Araçların arkasında park (konum) lambası olarak sürekli yanan kırmızı lambalar ve bunlardan daha parlak yanan fren (stop) lambaları bulunur. Fren pedalına basıldığında fren lambaları yanar.
Bu nedenle arka kırmızı lambaların aniden parlaklaşması, öndeki sürücünün fren yaptığını gösterir. Arkadaki sürücü de hızını azaltmalı ve takip mesafesini korumalıdır.
Akılda kalsın: Arkadaki kırmızı parladı mı, ayağınız frene.
Hava filtresi motora giren havadaki tozu tutar. Bakımı yapılmayıp kirlendiğinde gözenekleri tıkanır ve motora yeterli hava giremez.
Hava azaldığında yakıt-hava karışımı bozulur; motor gücünü kaybeder, yakıt tüketimi artar ve egzozdan daha fazla zararlı gaz çıkabilir.
Akılda kalsın: Motor da nefes alır.
Fren ayarı çok sıkı olduğunda balatalar fren yapılmasa bile kampanaya sürtünür. Bu sürekli sürtünme kampanaların aşırı ısınmasına, balataların hızla aşınmasına ve frenlerin tutmamasına yol açar.
Fren ayarı gevşek olduğunda ise pedal boşluğu artar ve frenleme mesafesi uzar. Bu nedenle fren ayarı belirli aralıklarla kontrol edilmelidir.
Akılda kalsın: Fren sürterse kampana yanar.
Hararet göstergesi yükseldiğinde araç güvenli bir yerde durdurulur ve motor kaputu açılarak motorun soğuması hızlandırılır. Motorun yavaş ve kontrollü şekilde soğuması gerekir.
Sıcak motorda radyatör veya genleşme kabı kapağı kesinlikle açılmaz; basınçlı sıcak su fışkırarak ciddi yanıklara neden olabilir. Motor soğuduktan sonra eksik sıvı tamamlanır ve hararet nedeni servise kontrol ettirilir.
Akılda kalsın: Hararette sabır, kapakta dikkat.
Fren sistemi; aracın yavaşlamasını, durmasını ve park hâlinde sabit kalmasını sağlar. İyi çalışan bir fren sistemi durma mesafesini kısaltır; dolayısıyla "durma mesafesini artırmak" fren sisteminin görevi olamaz.
Fren sistemi; fren pedalı, ana merkez, fren hidroliği, borular, kaliper/kampana ve balatalardan oluşur. El freni ise aracı park hâlinde sabitler.
Akılda kalsın: Fren mesafeyi kısaltır, uzatmaz.
Motosiklette hareket için gerekli güç motor tarafından üretilir. Yakıtın yanmasıyla oluşan enerji, motorda mekanik harekete dönüştürülür ve zincir, kayış veya şaft aracılığıyla arka tekerleğe iletilir.
Egzoz, balata ve kampana ise sırasıyla egzoz ve fren sistemlerine ait parçalardır.
Akılda kalsın: Motor güç verir, fren güç keser.
Katalitik konvertör, egzoz hattında bulunan ve içindeki değerli metal kaplı petek yapı sayesinde karbonmonoksit, yanmamış hidrokarbon ve azot oksitler gibi zararlı gazları daha az zararlı karbondioksit, su buharı ve azota dönüştüren parçadır.
Katalitik konvertörün verimli çalışması için motorun ayarlı olması gerekir. Hatalı yanma veya yağ yakma, konvertörün tıkanmasına ve zarar görmesine yol açabilir.
Akılda kalsın: Katalizör kirli gazı temize çevirir.
Yanlışlarınız kaybolmasın. Ücretsiz hesap açarsanız çözdüğünüz sorular kaydedilir ve en çok zorlandığınız dersi panelinizde görürsünüz.
Ücretsiz hesap aç Premium nedir?Motor ve araç tekniği soruları e-Sınavda nasıl gelir?
e-Sınavda motor ve araç tekniği dersinden 9 soru gelir. Soru sayısı az görünse de adayların en çok puan kaybettiği derslerden biridir; çünkü sorular günlük hayatta pek karşılaşılmayan teknik kavramlar içerir. İyi haber şu ki motor soruları büyük ölçüde birbirini tekrar eder: Hangi gösterge ışığının ne anlama geldiği, hangi arızanın hangi belirtiyle ortaya çıktığı gibi.
En sık sorulan başlıklar
- Motor çalışma prensibi: Dört zamanlı motor, sıkıştırma, ateşleme; benzinli ve dizel motor farkı.
- Soğutma ve yağlama: Termostat, radyatör, hararet; yağ basıncı ikaz lambası ve yağ seviyesi kontrolü.
- Elektrik sistemi: Akü, şarj dinamosu (alternatör), marş motoru, akü takviyesinde kablo bağlama sırası.
- Fren ve direksiyon: ABS, fren hidroliği, balata ve kampana, rot ayarı ve balans.
- Lastikler: Diş derinliği, hava basıncı, düzensiz aşınmanın sebepleri.
- Gösterge paneli: İkaz ve uyarı lambalarının renkleri ve anlamları.
Nasıl çalışmalı?
Motor sorularını ezberlemek yerine "belirti → sebep" eşleştirmesi yaparak çalışın: Egzozdan mavi duman çıkması yağ yakmayı, beyaz duman su ya da antifriz yakmayı, siyah duman zengin karışımı gösterir. Gösterge ışıkları için gösterge ikaz ışıkları sayfası, konu anlatımı için motor ve araç tekniği dersleri işinizi kolaylaştırır.
Bu testler nasıl hazırlandı?
Motor ve Araç Tekniği testlerindeki sorular yalnızca bu dersten seçilir ve her soru yalnızca bir testte yer alır; böylece testleri sırayla çözdüğünüzde dersin tüm soru havuzunu tekrar etmiş olursunuz. Her soruda doğru cevabın yanında neden doğru olduğunu anlatan açıklama bulunur. Tüm dersleri karışık ve gerçek e-Sınav formatında (50 soru, 45 dakika) denemek için ehliyet sınav soruları sayfasındaki genel testlere geçebilirsiniz.