Motor ve Araç Tekniği Ehliyet Sınav Soruları 12
25 soru · Her cevaptan sonra doğru şık ve açıklama gösterilir.
Bu testteki 25 soru yalnızca Motor ve Araç Tekniği dersinden; öne çıkan konular: buji, motor yağı, rot ayarı, ateşleme sistemi ve araç yangını. Her cevaptan sonra doğru şık ve açıklama gösterilir. Bitirince Motor ve Araç Tekniği 13 ile devam edin; tüm motor ve araç tekniği testleri.
Benzinli motorlarda yakıt-hava karışımı bujilerin oluşturduğu kıvılcımla tutuşur. Bobin, buji kabloları, distribütör ve bujiler ateşleme sistemini oluşturur.
Bu parçalar ıslandığında elektrik akımı kaçak yapar ve bujiye yeterli kıvılcım ulaşmaz; motor stop eder. Çözüm, ateşleme sistemi parçalarını kuru bir bezle kurulamak ve ardından motoru çalıştırmayı denemektir.
Akılda kalsın: Kıvılcım yoksa yanma yok.
Hava soğutmalı motorlarda ısı, silindir ve silindir kapağı üzerindeki kanatçıklar aracılığıyla doğrudan havaya aktarılır. Gerekirse bir fan, bu kanatçıkların üzerinden hava akışı sağlar.
Bu sistemde dolaştırılan bir soğutma suyu olmadığı için suyu soğutmaya yarayan radyatör, su pompası ve termostatlı su devresi bulunmaz. Radyatör, yalnızca sıvı (su) soğutmalı motorların parçasıdır.
Akılda kalsın: Su yoksa radyatör de yok.
Benzinli motorlarda yanmayı başlatan kıvılcımı buji üretir. Eskimiş bujiler zayıf kıvılcım çıkarır, yakıt tam yanmaz ve boşa gider. Bu yüzden eskimiş bujilerin değiştirilmesi yakıt ekonomisi sağlar.
Tam yanma hem motor gücünü korur hem de egzozdan çıkan zararlı gazları azaltır. Düzenli bakım, yakıt tasarrufunun en etkili yollarından biridir.
Akılda kalsın: İyi kıvılcım, tam yanma.
Lastikler, araç ile yol arasındaki tek temas noktasıdır. Bu nedenle sürücü her sürüşten önce lastiklerin hava basıncını (gözle), hasar, çivi, şişlik ve diş derinliğini kısaca kontrol etmelidir.
Basınç ölçümü ise en az ayda bir kez ve uzun yolculuklardan önce, lastikler soğukken manometreyle yapılmalıdır.
Akılda kalsın: Yola çıkmadan lastiğe bak.
Kısa devre, akımın normal yolunu izlemeden doğrudan şaseye ya da diğer kutba ulaşmasıdır. Bu durumda devreden çok yüksek akım geçer. Sigortanın görevi, böyle bir anda devreyi keserek elektrik sistemini korumaktır.
Sigorta olmasaydı kısa devrede kablolar ısınarak eriyebilir, elektronik donanım bozulabilir ve araç yangını çıkabilir. Sigorta bu zararı tek başına üstlenen bir güvenlik elemanıdır.
Akılda kalsın: Kısa devreye karşı ilk savunma sigortadır.
Motor soğukken yakıt sistemi zengin karışım verir ve devir normalden yüksektir. Bu sırada yapılan rölanti ayarı motor ısındığında bozulur. Bu nedenle rölanti ayarı motor normal çalışma sıcaklığındayken yapılır.
Çalışma sıcaklığında motor parçaları, yağ ve soğutma suyu dengeli durumdadır; ayar bu koşullarda yapılınca motor günlük kullanımda kararlı biçimde çalışır.
Akılda kalsın: Önce ısıt, sonra ayarla.
Dönüş, şerit değiştirme ve parktan çıkma gibi manevralar, sinyal (dönüş) lambaları ile önceden bildirilir. Bu lambalar aracın ön, arka ve çoğu zaman yan kısımlarında turuncu renkte yanıp söner.
Sinyali manevradan yeterince önce vermek, arkadaki ve karşıdaki sürücülerin hızlarını ve konumlarını ayarlamasına fırsat tanır. Manevra bitince sinyalin kapandığından emin olunmalıdır.
Akılda kalsın: Önce sinyal, sonra manevra.
Yağ basıncı ikaz ışığı, yağlama sistemindeki basıncın düştüğünü bildirir. En yaygın nedeni karterdeki yağın azalmasıdır; yağ pompası arızası veya yağ kaçağı da bu lambayı yakabilir.
Bu ışık yandığında motor en kısa sürede güvenli şekilde durdurulmalı ve yağ seviyesi kontrol edilmelidir. Yağsız çalışan motor kısa sürede ciddi hasar görür.
Akılda kalsın: Kırmızı yağ lambası, motorun imdat çağrısı.
Klasik ateşleme sisteminde bobinde yükseltilen akım, distribütör tarafından motorun ateşleme sırasına uygun olarak her silindirin bujisine gönderilir. Böylece her silindirde kıvılcım doğru zamanda çakar.
Günümüzdeki araçların çoğunda distribütör yerine elektronik ateşleme sistemleri kullanılır; dağıtım işini motor kontrol ünitesi ve her bujiye ait bobinler üstlenir. Sınavda ise klasik sistem esas alınır.
Akılda kalsın: Distribüte et = dağıt.
Motor yağı seviyesi yağ çubuğuyla ölçülür. Doğru ölçüm için araç düz bir zeminde bulunmalı ve motor durdurulmuş olmalıdır. Motor durdurulduktan sonra yağın kartere inmesi için birkaç dakika beklenir.
Yağ çubuğu çekilip temizlenir, yeniden yerine takılır ve tekrar çekilerek seviyeye bakılır. Seviye çubuk üzerindeki iki işaretin (MIN–MAX) arasında olmalıdır; eksikse aynı özellikte yağ ile tamamlanır, fazla yağ da motora zarar verebileceği için konmaz.
Akılda kalsın: Düz yer, sönük motor, doğru ölçü.
Motor yağı, piston, silindir, krank mili ve kam mili gibi hareketli parçaların arasında ince bir film tabakası oluşturarak metal metale teması önler. Böylece sürtünme ve aşınma azalır, parçaların ömrü uzar.
Yağ ayrıca motorun soğumasına yardımcı olur, parçaları temizler, sızdırmazlığa katkı sağlar ve paslanmayı önler. Bu yüzden yağ seviyesi düzenli kontrol edilmeli, yağ belirtilen aralıklarla değiştirilmelidir.
Akılda kalsın: Yağ yoksa motor yanar.
Rot (ön düzen) ayarı, ön tekerleklerin birbirine ve yola göre açılarını belirler. Ayar bozuk olduğunda tekerlekler yola tam paralel yuvarlanmaz ve ön lastikler içten veya dıştan düzensiz aşınır.
Ayrıca araç bir tarafa çekebilir ve direksiyon düz konumdayken eğik durabilir. Kaldırıma çarpma veya derin çukura girme gibi darbelerden sonra ön düzen kontrol ettirilmelidir.
Akılda kalsın: Rot bozuksa lastik kenardan gider.
Motorun kendi kendine çalışmaya başlayabilmesi için önce dışarıdan döndürülmesi gerekir. Marş motoru, aküden aldığı elektrikle volanı ve krank milini döndürerek motora ilk hareketi verir. Motor çalışmaya başladıktan sonra marş motoru devreden çıkar.
Marş motoru çok yüksek akım çeker. Bu nedenle marşa uzun süre ve arka arkaya basılmamalı; motor birkaç saniyede çalışmazsa kısa bir ara verilmelidir. Aksi hâlde akü boşalabilir ve marş motoru ısınarak arızalanabilir.
Akılda kalsın: Marş başlatır, alternatör besler.
Sigorta, elektrik devresinden aşırı akım geçtiğinde yanarak devreyi keser ve kabloları, elektrikli donanımı korur. Yanan sigortanın yerine aynı amper değerinde bir sigorta takılmalıdır.
Daha yüksek değerli sigorta, arıza durumunda atmayacağı için kablolar aşırı ısınabilir ve araç yangını riski doğar. Daha düşük değerli sigorta ise normal çalışmada bile atar. Aynı sigorta tekrar tekrar yanıyorsa devrede bir arıza vardır ve servise başvurulmalıdır.
Akılda kalsın: Büyük sigorta, büyük yangın riski.
Dizel yakıt sistemine giren hava, enjeksiyon pompasının yakıtı basınçlandırmasını engeller ve motor çalışmaz ya da tekler. Yakıt filtresi söküldüğünde sisteme hava girer.
Bu nedenle filtre değişiminden sonra yakıt sisteminin havası alınır (el pompası ya da hava alma vidası ile). Benzer durum yakıtın tamamen bitmesinde de yaşanır.
Akılda kalsın: Dizel yakıt sisteminde hava istenmez.
Kısa devre kaynaklı yangında amaç, yangını besleyen elektrik akımını kaynağında kesmektir. Araçta motor dururken bütün devrelere enerji veren kaynak aküdür.
Bu nedenle kontak kapatılır ve güvenli şekilde ulaşılabiliyorsa akü kablosu (genellikle önce eksi kutup) sökülür. Ardından yangın, uygun bir yangın söndürücüyle söndürülür; elektrik yangınına su sıkılmaz.
Akılda kalsın: Yangın elektrikliyse kaynak aküdür.
Motor yağlama sisteminin görevleri; hareketli parçalar arasında yağ filmi oluşturarak sürtünmeyi azaltmak, parçaların ısısını alarak soğutmaya yardım etmek, kirleri taşıyarak temizlemek ve sızdırmazlığa katkı sağlamaktır.
Isıtmak yağlama sisteminin görevi değildir. Tersine, yağ sürtünmeden doğan ısıyı motordan uzaklaştırır.
Akılda kalsın: Yağ ısıtmaz, ısıyı taşır.
Motor çalışırken gaz koluna (otomobilde gaz pedalına) hiç müdahale edilmezse motor, kendi kendine dönmeye devam edebileceği en düşük ve düzenli devirde çalışır. Buna rölanti denir.
Rölanti devri; motorun stop etmeden, titremeden ve gereksiz yakıt harcamadan çalışmasını sağlayacak şekilde ayarlanır. Gaz kolu çevrildikçe karbüratöre ya da enjeksiyon sistemine giden karışım artar ve devir yükselir.
Akılda kalsın: Gaz yok, motor dönüyor: rölanti.
Rot ayarı, ön tekerleklerin birbirine ve yola göre doğru açıda durmasını sağlar. Bu ayar bozulduğunda tekerlekler tam düz yuvarlanmaz, yol üzerinde hafifçe sürtünür ve ön lastiklerde düzensiz aşınma oluşur.
Rot ayarı bozuk araçta direksiyon düz tutulsa bile araç bir yana çekebilir. Lastiklerin bir kenarının diğerinden hızlı aşınması bu arızanın tipik işaretidir.
Akılda kalsın: Aşınma eğriyse rot bozuk.
Lastik dişleri (diş derinliği), ıslak zeminde lastik ile yol arasındaki suyu tahliye ederek tutunmayı sağlar. Dişleri aşınmış lastikler suyu atamaz, lastik yoldan kopabilir (su kızağı) ve fren mesafesi uzar; sonuçta yağışlı havada kaza tehlikesi artar.
İki tekerlekli olduğu için motosikletin dengesi lastiklerin tutunmasına bağlıdır. Aşınmış lastikle virajda veya frenlemede kayma, motosikletlerde düşmeyle sonuçlanabilir.
Akılda kalsın: Diş yoksa tutuş yok.
Ateşleme zamanında bobinden gelen yüksek gerilim bujiye ulaşır ve bujinin elektrotları arasında kıvılcım çakar. Bu kıvılcım sıkıştırılmış yakıt-hava karışımını tutuşturur.
Dizel motorlarda buji bulunmaz; yakıt, sıkıştırılarak ısınmış havanın içine püskürtülünce kendiliğinden tutuşur. Benzinli motorlar ise bu nedenle buji ile ateşlemeli motorlar olarak da adlandırılır.
Akılda kalsın: Buji çakar, karışım yanar.
Enjektör, enjeksiyon pompasından gelen yüksek basınçlı yakıtı yanma odasına çok ince zerrecikler hâlinde püskürtür. İyi bir püskürtme, yakıtın havayla iyi karışmasını ve verimli yanmasını sağlar.
Enjektör arızalandığında motor zor çalışır, tekler, güç kaybeder ve egzozdan siyah duman çıkabilir.
Akılda kalsın: Enjektör = yakıt pulverizatörü.
Elektrikli fanlı araçlarda fan sürekli çalışmaz; soğutma suyu belirli bir sıcaklığa ulaştığında devreye girer. Bu görevi, suyun sıcaklığını algılayıp fan devresini kapatan fan müşiri (termik anahtar) üstlenir.
Su sıcaklığı yükseldiği hâlde fan çalışmıyorsa ilk akla gelmesi gereken fan müşirinin arızalanmasıdır. Fan motoru, sigortası veya kablo bağlantısı da kontrol edilmelidir.
Akılda kalsın: Müşir sıcaklığı sezer, fanı açar.
Motorun çalışması için silindire temiz hava girmesi gerekir. Bu havadaki toz, kum ve diğer parçacıkları tutan parça hava filtresidir.
Kirli hava silindir, piston ve segmanlarda aşınmaya yol açar. Hava filtresi tıkandığında ise motora yeterli hava girmez; güç düşer ve yakıt tüketimi artar.
Akılda kalsın: Temiz hava, uzun ömürlü motor.
Yakıt tüketimini artıran nedenler iki gruba ayrılır: araçtan kaynaklananlar ve sürücü davranışından kaynaklananlar. Ani duruş ve kalkışlar sürücünün kullanım alışkanlığıdır; araçtaki bir arıza değildir.
Sıkı fren ayarı, düşük lastik basıncı ve bozuk ön düzen ise aracın teknik durumuyla ilgilidir; hareket direncini artırarak motorun daha fazla yakıt harcamasına neden olur.
Akılda kalsın: Ayağınız da yakıt yakar.
Yanlışlarınız kaybolmasın. Ücretsiz hesap açarsanız çözdüğünüz sorular kaydedilir ve en çok zorlandığınız dersi panelinizde görürsünüz.
Ücretsiz hesap aç Premium nedir?Motor ve araç tekniği soruları e-Sınavda nasıl gelir?
e-Sınavda motor ve araç tekniği dersinden 9 soru gelir. Soru sayısı az görünse de adayların en çok puan kaybettiği derslerden biridir; çünkü sorular günlük hayatta pek karşılaşılmayan teknik kavramlar içerir. İyi haber şu ki motor soruları büyük ölçüde birbirini tekrar eder: Hangi gösterge ışığının ne anlama geldiği, hangi arızanın hangi belirtiyle ortaya çıktığı gibi.
En sık sorulan başlıklar
- Motor çalışma prensibi: Dört zamanlı motor, sıkıştırma, ateşleme; benzinli ve dizel motor farkı.
- Soğutma ve yağlama: Termostat, radyatör, hararet; yağ basıncı ikaz lambası ve yağ seviyesi kontrolü.
- Elektrik sistemi: Akü, şarj dinamosu (alternatör), marş motoru, akü takviyesinde kablo bağlama sırası.
- Fren ve direksiyon: ABS, fren hidroliği, balata ve kampana, rot ayarı ve balans.
- Lastikler: Diş derinliği, hava basıncı, düzensiz aşınmanın sebepleri.
- Gösterge paneli: İkaz ve uyarı lambalarının renkleri ve anlamları.
Nasıl çalışmalı?
Motor sorularını ezberlemek yerine "belirti → sebep" eşleştirmesi yaparak çalışın: Egzozdan mavi duman çıkması yağ yakmayı, beyaz duman su ya da antifriz yakmayı, siyah duman zengin karışımı gösterir. Gösterge ışıkları için gösterge ikaz ışıkları sayfası, konu anlatımı için motor ve araç tekniği dersleri işinizi kolaylaştırır.
Bu testler nasıl hazırlandı?
Motor ve Araç Tekniği testlerindeki sorular yalnızca bu dersten seçilir ve her soru yalnızca bir testte yer alır; böylece testleri sırayla çözdüğünüzde dersin tüm soru havuzunu tekrar etmiş olursunuz. Her soruda doğru cevabın yanında neden doğru olduğunu anlatan açıklama bulunur. Tüm dersleri karışık ve gerçek e-Sınav formatında (50 soru, 45 dakika) denemek için ehliyet sınav soruları sayfasındaki genel testlere geçebilirsiniz.