Motor ve Araç Tekniği Ehliyet Sınav Soruları 18
25 soru · Her cevaptan sonra doğru şık ve açıklama gösterilir.
Bu testteki 25 soru yalnızca Motor ve Araç Tekniği dersinden; öne çıkan konular: debriyaj, yağlama sistemi, direksiyon sistemi, egzoz dumanı ve debriyaj teli. Her cevaptan sonra doğru şık ve açıklama gösterilir. Bitirince Motor ve Araç Tekniği 19 ile devam edin; tüm motor ve araç tekniği testleri.
Ateşleme için yeterli akım ve kıvılcım oluşmadığında yakıt-hava karışımı silindirde tam olarak yanamaz. Yanmadan kalan yakıt egzoz gazıyla birlikte dışarı atılır ve egzozdan siyah duman çıkar. MEB'in cevap anahtarı da bu soruda siyah dumanı doğru kabul eder.
Siyah duman, yakıtın tam yanmadığını gösteren genel bir işarettir; ateşleme arızasının yanı sıra tıkalı hava filtresi veya fazla yakıt püskürtülmesi gibi nedenlerle de oluşabilir. Bu durumda yakıt tüketimi artar ve çevre kirlenir.
Akılda kalsın: Siyah yakıt, mavi yağ, beyaz su.
Süspansiyon sisteminde yaylar yoldan gelen darbeleri karşılar ancak sıkıştıktan sonra bir süre salınmaya devam eder. Bu salınımı sönümleyerek aracın yaylanmasını kontrol altına alan parça amortisördür.
Amortisörler bozulduğunda araç tümseklerden sonra uzun süre sallanır, tekerleklerin yolla teması azalır; bu da fren mesafesini uzatır ve yol tutuşunu kötüleştirir.
Akılda kalsın: Yay zıplatır, amortisör durdurur.
Termostat, soğutma suyunun radyatöre geçişini sıcaklığa göre açıp kapatan bir valftir. Motor soğukken kapalı kalarak motorun hızla ısınmasını sağlar, çalışma sıcaklığına ulaşınca açılır.
Termostat kapalı konumda takılı kalırsa su radyatöre geçemez; su yeterli olsa bile soğuyamaz ve motor aşırı ısınır.
Akılda kalsın: Termostat kapalı kalırsa motor kaynar.
Karter, motor bloğunun alt kısmına bağlanan kap şeklindeki parçadır. Temel görevi motor yağını depolamaktır. Yağ pompası yağı karterden alarak motorun hareketli parçalarına gönderir; görevini tamamlayan yağ tekrar kartere döner.
Karter aynı zamanda yağın soğumasına yardım eder ve motorun alt kısmını dış etkilere karşı kapatır. Karterin altında yağ değişiminde kullanılan boşaltma tapası bulunur.
Akılda kalsın: Karter = yağ deposu.
Kavrama (debriyaj) sistemi, motor ile vites kutusu arasında bulunur. Pedala basılmadığında motorun hareketi vites kutusuna iletilir; pedala basıldığında bu iletim kesilir.
Bu sayede araç dururken motor çalışmaya devam edebilir, vitesler darbesiz değiştirilebilir ve araç yumuşak biçimde kalkış yapar.
Akılda kalsın: Pedala bas, bağlantı kesilir.
Motosiklette yanmış gazlar silindirden yüksek basınç ve hızla çıkar ve güçlü bir ses oluşturur. Bu sesi, gazları iç bölmelerden geçirerek yavaşlatan ve sönümleyen egzoz susturucusu azaltır.
Susturucusu delinmiş, sökülmüş veya sesi artıracak şekilde değiştirilmiş bir motosiklet çevreyi rahatsız eden gürültü kirliliğine yol açar. Egzoz sistemi orijinal ve sağlam tutulmalıdır.
Akılda kalsın: Susturucu susturur.
Debriyaj bilyası, pedala basıldığında debriyaj baskısına temas ederek dönen bir rulmandır. Ayağın seyir sırasında sürekli pedalın üzerinde tutulması bilyanın gereksiz yere sürekli çalışmasına ve erken bozulmasına yol açar.
Aynı alışkanlık debriyaj balatasının da kaçırmasına ve aşınmasına neden olur. Vites değiştirme dışında ayak, pedalın solundaki ayak dayama yerinde tutulmalıdır.
Akılda kalsın: Pedalda bekleyen ayak, bilyayı yorar.
Direksiyon sisteminde sürücünün simide uyguladığı dönme hareketi, direksiyon mili ile direksiyon dişli kutusuna (kremayer) iletilir. Dişli kutusu bu dönme hareketini rotlar aracılığıyla tekerleklere yön veren harekete dönüştürür.
Sıralama: direksiyon simidi → direksiyon mili → direksiyon dişli kutusu → rotlar → tekerlekler.
Akılda kalsın: Mil, simidi dişli kutusuna bağlar.
Silindirlerde yanma gerçekleştikten sonra oluşan sıcak gazlar egzoz supapları açıldığında silindirden çıkar. Bu gazları her silindirden toplayıp tek bir hatta birleştiren parça egzoz manifoldudur.
Egzoz manifoldundan çıkan gazlar sırasıyla egzoz borusu, katalitik konvertör (varsa) ve susturucudan geçerek dışarı atılır. Manifolddaki çatlak veya conta kaçağı, motor bölümünde ses artışına ve zehirli gazların kabine sızmasına yol açabilir.
Akılda kalsın: Yanmış gaz egzoz manifolduna gider.
Benzinli motorlarda her silindirdeki yakıt-hava karışımı, bujinin çaktığı kıvılcımla ateşlenir. Bujiye yüksek gerilimi taşıyan kablo yerinden çıkarsa o silindirde ateşleme olmaz ve silindir devre dışı kalır.
Bir silindirin çalışmaması motorun dengesini bozar; motor tekler, sarsılır ve güç kaybeder. Bu durumda buji kabloları, bujiler ve ateşleme sistemi kontrol ettirilmelidir.
Akılda kalsın: Kıvılcım yoksa silindir susar, motor sarsılır.
Hararet göstergesi, motor soğutma suyunun sıcaklığını sürücüye bildirir. İbre normal bölgede olmalıdır.
İbre kırmızı bölgeye yaklaşırsa güvenli bir yerde durup motorun soğumasını beklemelisiniz. Motor sıcakken radyatör kapağını açmak, basınçlı ve kaynar suyun fışkırmasıyla yanıklara yol açabilir.
Akılda kalsın: İbre kırmızıya gelince dur.
Debriyaj, motorun gücünü vites kutusuna balata ile volan ve baskı plakası arasındaki sürtünme sayesinde aktarır. Balata aşındığında bu sürtünme azalır ve motor devri yükselse de araç aynı oranda hızlanmaz; buna debriyajın kaçırması denir.
Balatanın yağlanması ve debriyaj ayarının bozulması da kaçırmaya yol açabilir. Kaçıran debriyaj ihmal edilirse balata tamamen biter ve araç yürümez hâle gelir.
Akılda kalsın: Aşınmış balata kavramaz.
Debriyaj pedalına basıldığında motor ile vites kutusu arasındaki bağlantı kesilir. Böylece marş motoru yalnızca motoru döndürür, vites kutusundaki dişlileri ve yağı döndürmek zorunda kalmaz.
Bu durum özellikle soğuk havalarda koyulaşan şanzıman yağının oluşturduğu direnci ortadan kaldırır; marş motorunun ve akünün yükü azalır, motor daha kolay çalışır. Ayrıca araç yanlışlıkla viteste bırakılmışsa ileri fırlaması da önlenir.
Akılda kalsın: Debriyaj marşın yükünü hafifletir.
Silindir bloğu, motorun ana gövdesidir. İçindeki silindirler, pistonların içinde aşağı yukarı hareket ettiği yatakları oluşturur; yani blok pistonlara yataklık eder.
Blok ayrıca krank milinin yataklandığı bölümü, soğutma suyu kanallarını ve yağ kanallarını barındırır. Motorun diğer parçaları da bu gövdeye bağlanır.
Akılda kalsın: Piston silindirde, silindir blokta.
Tahrik zinciri, motorun gücünü dişliler aracılığıyla arka tekerleğe aktarır. Yağlanmayan zincirde metal parçalar kuru sürtünür; yanlış gerginlikte ise zincir ve dişliler aşırı yüklenir. Sonuçta zincir zamanından önce aşınır ve hasar görür.
Aşırı gevşek zincir dişliden atlayabilir ya da kopabilir; bu da sürüş sırasında tekerleğin kilitlenmesi gibi tehlikeli durumlara yol açabilir. Zincir, kullanım kılavuzunda belirtilen aralıklarla temizlenmeli, yağlanmalı ve gerginliği ayarlanmalıdır.
Akılda kalsın: Kuru zincir çabuk biter.
Motor yağı, motorun üst kısmında bulunan supap (külbütör) kapağı üzerindeki yağ doldurma ağzından eklenir. Bu kapağın üzerinde genellikle yağ damlası simgesi bulunur.
Yağ çubuğu deliği yalnızca seviye ölçmek için, karter tapası ise eski yağı boşaltmak için kullanılır. Radyatör kapağı soğutma sistemine aittir; buraya yağ konulması ciddi arızalara yol açar.
Akılda kalsın: Doldur: kapak, ölç: çubuk, boşalt: tapa.
Debriyaj teli, pedaldaki hareketi debriyaj mekanizmasına iletir. Tel kopunca pedala basıldığında debriyaj ayrılmaz; motor ile vites kutusu arasındaki bağlantı kesilemez.
Bu durumda vites değiştirmek ya da vitese takmak mümkün olmaz; zorlamak vites dişlilerine zarar verir.
Akılda kalsın: Pedal boşa düşerse tel kopmuştur.
Aracın yönünü değiştirmek, direksiyon sisteminin görevidir. Direksiyon simidine uygulanan hareket, direksiyon kutusu ve rot bağlantıları aracılığıyla ön tekerleklere iletilir.
Hidrolik veya elektrikli direksiyon destek sistemleri sürücünün harcadığı kuvveti azaltır. Bu sayede araç, özellikle düşük hızlarda ve park manevralarında kolayca yönlendirilir.
Akılda kalsın: Direksiyon yönü, fren durmayı sağlar.
Çok sıcak metal parçalar ani ve büyük bir sıcaklık farkıyla karşılaştığında farklı bölgeleri farklı hızda büzülür. Bu ısıl şok, silindir kapağı ve motor bloğu gibi dökme parçalarda çatlaklara yol açabilir.
Ayrıca sıcak motorda radyatör kapağını açmak, basınçlı kaynar su fışkırması nedeniyle yanık tehlikesi yaratır.
Akılda kalsın: Önce soğut, sonra su ekle.
Akü kutup başlarında zamanla beyaz-yeşil renkli oksitlenme oluşur. Bu tabaka elektrik akımının geçişini zorlaştırır, marş güçlüğüne ve şarj sorunlarına yol açar.
Bakımda kutup başları temizlenir, bağlantılar sıkılır ve oksitlenmeyi azaltmak için ince bir koruyucu (vazelin gibi) sürülebilir. Bakım gerektiren akülerde elektrolit seviyesi kontrol edilir, eksikse saf su eklenir.
Akılda kalsın: Aküye antifriz konmaz.
Hava soğutmalı motorlarda silindir ve silindir kapağı üzerindeki kanatçıklar, seyir sırasında çarpan hava ile ısıyı uzaklaştırır. Bu motorlarda soğutma sıvısı dolaşmadığı için su pompası ve radyatör bulunmaz.
Akü, buji ve karbüratör ise soğutma tipinden bağımsızdır; benzinli bir motosiklet motorunun elektrik, ateşleme ve yakıt sistemlerinin parçalarıdır.
Akılda kalsın: Hava soğutma: kanatçık var, pompa yok.
Araçtaki tüm elektrik devrelerinin enerji kaynağı aküdür. Kısa devre kaynaklı bir yangında akünün kablosu (tercihen önce eksi kutup) sökülerek devreye giden akım kesilir ve yangının büyümesi engellenir.
Akım kesilmeden yapılan söndürme çalışmaları yetersiz kalabilir; çünkü kısa devre ısı üretmeye devam eder. Kontak kapatılır, akü bağlantısı kesilir ve uygun bir yangın söndürücü kullanılır.
Akılda kalsın: Kısa devre varsa aküyü ayır.
Yağlama sisteminde yağın seviyesi, rengi ve kaçak olup olmadığı kontrol edilir. Bu kontroller yağın yeterli ve kullanılabilir durumda olup olmadığını gösterir.
Hava filtresi ise motorun emdiği havayı temizleyen bir elemandır ve hava emme (yakıt) sistemine aittir. Kontrol edilmesi gerekir ama yağlama sisteminin kontrolü sayılmaz.
Akılda kalsın: Hava filtresi havaya, yağ çubuğu yağa bakar.
Yağdanlık biçimindeki kırmızı ışık motor yağ basıncı ikaz ışığıdır. Motor çalışırken yanarsa yağ basıncı düşmüş, örneğin karterde yeterli yağ kalmamış olabilir.
Bu ışık yandığında araç güvenli bir yerde durdurulup motor hemen kapatılmalıdır; yağsız çalışan motor kısa sürede ciddi hasar görür.
Motordan çıkan basınçlı ve sıcak yanmış gazların oluşturduğu sesi egzoz susturucusu azaltır.
Susturucu delinirse egzozdan normalden fazla ses gelir ve gürültü kirliliği artar.
Yanlışlarınız kaybolmasın. Ücretsiz hesap açarsanız çözdüğünüz sorular kaydedilir ve en çok zorlandığınız dersi panelinizde görürsünüz.
Ücretsiz hesap aç Premium nedir?Motor ve araç tekniği soruları e-Sınavda nasıl gelir?
e-Sınavda motor ve araç tekniği dersinden 9 soru gelir. Soru sayısı az görünse de adayların en çok puan kaybettiği derslerden biridir; çünkü sorular günlük hayatta pek karşılaşılmayan teknik kavramlar içerir. İyi haber şu ki motor soruları büyük ölçüde birbirini tekrar eder: Hangi gösterge ışığının ne anlama geldiği, hangi arızanın hangi belirtiyle ortaya çıktığı gibi.
En sık sorulan başlıklar
- Motor çalışma prensibi: Dört zamanlı motor, sıkıştırma, ateşleme; benzinli ve dizel motor farkı.
- Soğutma ve yağlama: Termostat, radyatör, hararet; yağ basıncı ikaz lambası ve yağ seviyesi kontrolü.
- Elektrik sistemi: Akü, şarj dinamosu (alternatör), marş motoru, akü takviyesinde kablo bağlama sırası.
- Fren ve direksiyon: ABS, fren hidroliği, balata ve kampana, rot ayarı ve balans.
- Lastikler: Diş derinliği, hava basıncı, düzensiz aşınmanın sebepleri.
- Gösterge paneli: İkaz ve uyarı lambalarının renkleri ve anlamları.
Nasıl çalışmalı?
Motor sorularını ezberlemek yerine "belirti → sebep" eşleştirmesi yaparak çalışın: Egzozdan mavi duman çıkması yağ yakmayı, beyaz duman su ya da antifriz yakmayı, siyah duman zengin karışımı gösterir. Gösterge ışıkları için gösterge ikaz ışıkları sayfası, konu anlatımı için motor ve araç tekniği dersleri işinizi kolaylaştırır.
Bu testler nasıl hazırlandı?
Motor ve Araç Tekniği testlerindeki sorular yalnızca bu dersten seçilir ve her soru yalnızca bir testte yer alır; böylece testleri sırayla çözdüğünüzde dersin tüm soru havuzunu tekrar etmiş olursunuz. Her soruda doğru cevabın yanında neden doğru olduğunu anlatan açıklama bulunur. Tüm dersleri karışık ve gerçek e-Sınav formatında (50 soru, 45 dakika) denemek için ehliyet sınav soruları sayfasındaki genel testlere geçebilirsiniz.