Konu anlatımı
Motorlu araçlar egzoz gazları, gürültü, sızıntılar ve atıklarla çevreyi etkiler. Çevre kirliliğini önlemek ve çevreyi korumak amacıyla yapılan çalışmaların tümüne çevre koruma denir. Sürücü olarak en etkili katkı; aracı düzenli bakımlı tutmak, gereksiz yakıt harcamamak ve atıkları doğru şekilde bertaraf etmektir.
Egzoz gazı ve hava kirliliği
- Egzozdan çıkan zehirli gazlardan biri karbonmonoksittir; renksiz ve kokusuz olduğu için kapalı alanlarda özellikle tehlikelidir.
- Kapalı garajda çalışan bir aracın egzoz gazından etkilenen, baş ağrısı ve baş dönmesi olan kişi ilk olarak temiz havaya çıkarılır.
- Egzoz gazındaki zararlı emisyonları azaltan parça katalitik konvertördür.
- Egzoz sisteminin görevleri; gürültüyü azaltmak, egzoz gazındaki kirleticileri azaltmak ve sıcak atık gazları dışarı atmaktır.
Gürültü kirliliği ve korna
- Egzoz susturucusu çıkarılırsa veya delinirse gürültü kirliliği artar; egzozdan normalden fazla ses gelmesinin muhtemel nedeni susturucunun delinmiş olmasıdır.
- Korna yalnızca uyarı amacıyla kullanılır; gereksiz yere korna çalmak kurala aykırıdır.
- Gürültü insanlarda stres, dikkat dağınıklığı ve iş veriminin düşmesine yol açar.
Yakıt tüketimini artıran durumlar
Sürücüden kaynaklanan: Motoru gereksiz yere çalışır hâlde tutmak, ani hızlanıp ani fren yapmak, uygun olmayan vitesle gitmek.
Araçtan kaynaklanan: Kirli hava filtresi, olması gerekenden yüksek rölanti devri, kaçıran (patinaj yapan) debriyaj, düşük lastik basıncı ve bakımsız motor.
Bu kusurlar hem daha fazla yakıt harcatır hem de daha fazla egzoz gazı salınmasına neden olur. Motorla ilgili ayrıntılar için yakıt sistemi konusuna bakın.
Atıklar ve sızıntılar
- Bakımsız araçlardan yere yağ ve su gibi sıvıların sızması çevre kirliliğine yol açar.
- Bakımda çıkan eski parça, yağ, akü ve lastikler çevreye gelişigüzel bırakılmaz; geri dönüşüm ve atık toplama noktalarına teslim edilir.
- Atıkların toplanıp işlenerek yeniden kullanılır hâle getirilmesi çevreye olumsuz değil, olumlu bir etkidir.
- Araçların periyodik bakımlarının zamanında yaptırılması çevreye verilen zararı azaltır.
Hayvanlar, toprak, su ve orman: sürücünün sorumlulukları
MEB Trafik ve Çevre programı çevre konusunda hava kirliliğinin yanında toprak ve su kirliliğini, orman yangınlarını ve hayvanlara karşı sorumlulukları da kapsar.
| Konu | Sürücünün sorumluluğu |
|---|---|
| Hayvanlar | Hayvanları Koruma Kanunu hayvanlara kötü muameleyi yasaklar. Yolda hayvan gören sürücü yavaşlar, korna ile ürkütmez; banket hayvanlar için de ayrılmıştır |
| Toprak kirliliği | Araç bakımı yetkili yerlerde yapılır; motor yağı, akü asidi, antifriz gibi atıklar toprağa dökülmez. Araçtan yenilen-içilen maddelerin atıkları atılmaz |
| Tehlikeli yükler | Kimyasal ve radyoaktif maddeler, emniyet tedbirleri alınmadan taşınmaz; yük dökülecek, taşacak veya tozacak şekilde taşınmaz |
| Orman ve tarım arazileri | Araçtan sigara izmariti atmak orman ve tarla yangınlarına yol açabilir; ormanlık alanda ateş yakılmaz |
| Su kirliliği | Deniz kıyılarından ve dere yataklarından kum alınmaz, bu alanlara atık dökülmez; araç dere ve göl kenarında yıkanmaz |
Temel kurallar
- Egzozdaki zehirli gazlardan biri karbonmonoksittir
- Zararlı emisyonları katalitik konvertör azaltır
- Egzoz gazından etkilenen kişi önce temiz havaya çıkarılır
- Korna yalnızca uyarı amacıyla kullanılır
- Motoru gereksiz çalıştırmak yakıt tüketimini ve kirliliği artırır
- Periyodik bakım çevreye verilen zararı azaltır
Dikkat
"Çevre kirliliğini önleyici tedbirlerden hangisi değildir?" sorusunda iniş eğimli yollarda motoru durdurmak doğru bir tedbir değildir; bu davranış fren ve direksiyon güvenliğini de tehlikeye sokar.
Pratik ipucu
Yakıt tüketimi sorularında "sürücüden kaynaklanan" ile "araçtan kaynaklanan" kusuru ayırt edin: motoru boşta çalıştırmak sürücü kusuru, kirli hava filtresi ise araç kusurudur.
Kaynaklar: MEB Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu Trafik ve Çevre Dersi Programı · 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu ve Karayolları Trafik Yönetmeliği · MEB e-sınav soruları
Konuyu pekiştirin
Karışık sorularla kendinizi deneyin.