Elektrik ve Akü Sistemi

Araçtaki elektrik sistemi; motoru çalıştırmak, benzinli motorda yakıtı ateşlemek, farları, sinyalleri ve tüm elektrikli donanımı beslemek için çalışır. Sınavda en çok akü, şarj sistemi, marş sistemi, ateşleme sistemi ve sigortalar sorulur. Bu sistemlerdeki arızaların bir kısmı gösterge panelindeki ikaz ışıkları ile sürücüye bildirilir.

• Akü, elektrik enerjisini depolar. Motor çalışmıyorken aydınlatma ve diğer elektrikli donanımı besler, marş motoruna da ilk harekete geçmesi için gereken enerjiyi verir.
• Artı (+) kutup başı eksi (−) kutup başından daha kalındır. Kutuplar ters bağlanırsa alternatör diyotları zarar görür.
• Akü sökülürken önce eksi (−) kablo çıkarılır. İki kutba aynı anda metal bir cisim değerse akü kısa devre olur ve patlayabilir.
• Kapağı açılabilen akülerde elektrolit (akü suyu) seviyesi kontrol edilir; seviye plakaların yaklaşık 1 cm üzerinde olmalıdır. Eksilirse saf su eklenir.
• Kutup başlarındaki oksitlenme temizlenir. Akünün üstünde biriken kir ve nem kendi kendine boşalmaya yol açabilir.
• Elektrolitteki sülfürik asit cilde, göze veya boyalı yüzeye sıçrarsa bölge bol suyla yıkanır.
• Kışın donmaması için akü tam şarjlı tutulur.

Şarj sistemi, motor çalıştığı sürece aracın elektrik ihtiyacını karşılar ve aküyü doldurur. Elektriği alternatör üretir; gerilimi belli sınırda tutan parça regülatördür. Regülatör arızalanıp aşırı gerilim verirse ampuller sık sık patlar. Alternatörün çalışmadığı şarj ikaz ışığı ile anlaşılır; vantilatör (alternatör) kayışı koparsa ilk bu ışık yanar.

Marş sistemi, duran motora ilk hareketi verir. Marş motoru hareketi volan dişlisine aktararak krank milini döndürür.

• Endüksiyon (ateşleme) bobini: Bujiye giden elektriğin gerilimini yükseltir.
• Distribütör: Eski tip motorlarda yüksek gerilimi ateşleme sırasına göre bujilere dağıtır. Dizel motorlarda bulunmaz ve şarj sisteminin de parçası değildir.
• Buji: Elektrotları (tırnakları) arasında çıkardığı kıvılcımla sıkıştırılmış yakıt-hava karışımını tutuşturur.
• Bujilerin aşınması veya kurum bağlaması yanmayı bozar, motoru çekişten düşürür; aşınmış ya da aşırı karbonlu buji yenisiyle değiştirilir.
• Buji kablolarından biri çıkarsa motor sarsıntılı ve tekleyerek çalışır; tek silindirli motosiklette motor hiç çalışmaz.
• Araç yıkandıktan sonra, çok nemli havada veya su birikintisinden geçip stop ederse buji kabloları, bobin ve ateşleme parçaları kurulanır.

Sigorta, aşırı akım veya kısa devre olduğunda içindeki tel eriyerek devreyi keser ve elektrikli donanımı korur. Elektrikli bir donanım aniden çalışmazsa önce sigorta kutusu kontrol edilir. Yanan sigortanın yerine aynı amper değerinde yeni sigorta takılır; daha yüksek değerli sigorta veya tel takmak yangına yol açabilir.

Seyir hâlinde yanık kablo kokusu gelirse veya kısa devre nedeniyle duman, yangın başlarsa güvenli bir yerde durulur, kontak kapatılır ve akünün kablo bağlantısı sökülür.

Gösterge panelinde mavi ışık uzun far açıkken yanar. Devir saati motorun dakikadaki devrini, hız göstergesi aracın km/saat cinsinden hızını, kilometre sayacı gidilen yolu gösterir. Arka camdaki rezistans telleri buzlanma ve buğuyu giderir. Römork bağlanınca römorkun elektrik bağlantısı çeken aracın prizine takılır, böylece sinyal ve fren lambaları çalışır.