Konu anlatımı
Hava yolu tıkanıklığı, yiyecek veya küçük bir cismin soluk borusuna kaçmasıyla nefes alınamamasıdır. Tam tıkanmada kişi konuşamaz, öksüremez, elleriyle boğazını tutar; dakikalar içinde bilincini kaybedebilir.
Zehirlenme ise zehirli bir maddenin solunum, sindirim, deri veya iğne yoluyla vücuda girmesidir. Sürücüler açısından en önemlisi kapalı ortamda çalışan araçtan çıkan egzoz gazındaki karbonmonoksit ile zehirlenmedir.
Yetişkinde hava yolu tıkanmasında ilk yardım
- Kişi öksürebiliyorsa öksürmeye teşvik edin; sırtına vurmayın, ağzına parmak sokmayın.
- Öksüremiyor ve nefes alamıyorsa arkasına geçip öne eğin, iki kürek kemiği arasına avuç içiyle 5 kez vurun.
- Cisim çıkmazsa karın baskısı (Heimlich) uygulayın: arkasından sarılın, yumruğunuzu göbeğin hemen üstüne koyup içe ve yukarı doğru 5 kez bastırın.
- Sırta vurma ve karın baskısını sırayla tekrarlayın; kişi bilincini kaybederse 112'yi arayıp temel yaşam desteğine başlayın.
Heimlich manevrası nasıl uygulanır?
Bebekte yabancı cisim
Bebek yüzüstü, başı gövdesinden aşağıda olacak şekilde kol üzerine yatırılır ve kürek kemiklerinin arasına 5 kez vurulur. Ardından sırtüstü çevrilerek göğüs kemiğine iki parmakla 5 kez bası yapılır. Bebeklere karın baskısı uygulanmaz.
Karbonmonoksit (egzoz gazı) zehirlenmesi
Karbonmonoksit renksiz ve kokusuzdur; solunum yoluyla alınır ve kanın oksijen taşımasını engeller. Baş ağrısı, baş dönmesi, bulantı ve bilinç bulanıklığı yapar.
- Kendi güvenliğinizi sağlayarak kişiyi hemen temiz havaya çıkarın.
- 112'yi arayın; bilinci kapalıysa ve normal soluyorsa yan yatırın.
- Kapalı garajda motoru çalıştırmak ve egzozu tıkalı araçta beklemek bu zehirlenmenin en sık nedenidir.
Sindirim yoluyla zehirlenme
- 112 veya Ulusal Zehir Danışma Merkezi (114) aranarak alınan maddenin adı ve miktarı bildirilir.
- Kişi kusturulmaz; özellikle asit, baz ve petrol ürünlerinde kusturmak yemek borusuna ikinci kez zarar verir.
- Bilinci açık kişi asit, baz veya bilinmeyen bir kimyasal içtiyse, MEB müfredatına göre su içirilerek madde sulandırılır.
- Bilinci kapalı kişiye ağızdan hiçbir şey verilmez.
Temel kurallar
- Öksürebilen kişi öksürmeye teşvik edilir
- Etkili öksüremeyen yetişkinde 5 sırta vurma ve 5 karın baskısı uygulanır
- Bebekte kol üzerinde yüzüstü sırta vurma ve göğüs basısı yapılır
- Karbonmonoksit zehirlenmesinde kişi hemen temiz havaya çıkarılır
- Zehirlenmelerde kişi kusturulmaz
- Bilinci kapalı kişiye ağızdan bir şey verilmez
Dikkat
Kapalı garajda aracı çalışır halde bırakmak ölümcül olabilir: egzoz gazındaki karbonmonoksit fark edilmeden zehirler.
Pratik ipucu
Hava yolu tıkanmasında sıra: önce öksürt, sonra sırta vur, sonra karın baskısı. Bilinç kaybolursa temel yaşam desteğine geç.
Kaynaklar: MEB Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu İlk Yardım Dersi Programı · T.C. Sağlık Bakanlığı ilk yardım eğitim içerikleri · MEB e-sınav soruları
Konuyu pekiştirin
Karışık sorularla kendinizi deneyin.